‘Leven en Lot’ van Vasili Grossman uit 1960 gelezen. Voor mij de beste naoorlogse schrijver. Zo goed…! Grossman was een succesvolle Sovjetschrijver, maar werd nooit lid van de partij. Hij wist de Stalinterreur van 1937-38 op wonderbaarlijke wijze te overleven. In zijn verhalen en boeken spaart hij de partij niet en schetst Lenin en daarna Stalin als wrede schaduwen op de achtergrond van de nieuwe slavenstaat. De USSR. Stalin maakte in zijn strijd tegen Hitler veel fouten, maar won wel de oorlog tegen Duitsland in de beslissende slag om Stalingrad – 1943. De aangrijpende verhaallijnen doen denken aan Oorlog en Vrede van Tolstoi (zijn voorbeeld). IJzersterk realisme over vriendschap, moed, angst, lafheid, virulent antisemitisme, verraad en liefde. Grossman mocht zijn boek niet uitgeven van de censuur. Niet Grossman, maar zijn boek werd gearresteerd, ironiseerde hij destijds sarcastisch. Alles werd in beslag genomen door de geheime dienst. Grossmann had echter uit voorzorg twee manuscripten in bewaring gegeven bij vertrouwde vrienden. Zo waren ze door een ongelofelijk geluk en veel toeval behouden gebleven. Een grondige huiszoeking door de geheime politie bij een vriend liep op niets uit. Hij had zijn manuscript nergens verborgen, maar bewaarde het gewoon in een tas die aan de kapstok hing. Het andere manuscript werd elders bij een vertrouweling verborgen. Pas na zijn dood werd deze aangrijpende roman in het westen, op basis van deze boven water gekomen manuscripten, gepubliceerd. Staat in mijn top-10 lijst, waar het wel dringen wordt.
Gelezen:
– Leven en Lot | 1959, vertaald door Froukje Slofstra (Aleida Schot-prijs), 2008, Uitgeverij Balans, Amsterdam
– Stalingrad | За правое дело, vertaald uit het Russisch door Annelies de hertogh & Els de Roon Hertoge, 2024, Uitgeverij Balans, Amsterdam. Met een voorwoord van Robert Chandler
– Alles Stroomt, een vertelling – 1961, vertaald door Anne Stoffel, 1993, Uitgeverij De Geus, Breda en 2026, Uitgeverij Balans, Amsterdam
– Een schrijver in oorlog – Vasili Grossman en het Rode Leger, 1941-1945, bewerkt en vertaald door Antony Beevor en Loeba Vinogradova, 2006, derde druk 2014, vertaald in het Nederlands door Henk Moerdijk, Uitgeverij Balans, Amsterdam (oorspronkelijk: Vasily Grossman with the Red Army 1941-1945, The Harvill Press, Londen, 2005)
Wikipedia zegt:
Vasili Semjonovitsj Grossman (Russisch: Васи́лий Семёнович Гро́ссман) (Berditsjev, 12 december 1905 – Moskou, 14 september 1964) was een prominent Sovjet-joodse schrijver en journalist. Hij werd geboren in het Russische rijk (nu: Oekraïne) en schreef in het Russisch.
Grossman werd geboren in een verlicht Joods gezin, maar kreeg geen Joodse opvoeding. In 1917-1918 onderbrak hij zijn schoolperiode en ondersteunde als jonge jongen al actief de Russische revolutie. In de jaren twintig studeerde hij weer aan de Moskouse universiteit en werd vervolgens ingenieur. Vanaf 1936 wijdde Grossman zich, na een aantal succesvolle publicaties, volledig aan de literatuur en werd een succesvol schrijver en lid van de Bond van Sovjetschrijvers.
In 1941 werd hij oorlogscorrespondent van het Rode Leger, voor de legerkrant De Rode Ster. Hij nam onder andere deel aan de Slag om Stalingrad, de bevrijding van Treblinka en de Slag om Berlijn.
Na de oorlog werd zijn vertrouwen in het Sovjet-regime zwaar op de proef gesteld door de vervolging van de Sovjet-joden door Stalin. Zijn kritische houding in deze kwestie leidde ook na Stalins dood tot tegenwerking van het Sovjet-regime en hij kreeg nog maar mondjesmaat werken en artikelen gepubliceerd. Grossman stierf op 58-jarige leeftijd aan maagkanker, in de veronderstelling dat zijn grote roman Leven en Lot nooit in druk zou kunnen verschijnen.[1] Een eerste Engelstalige uitgave verscheen in 1980 en een Russische pas in 1989.
Grossmans hoofdwerken zijn Alles stroomt, een vertelling, over een man die terugkeert uit de verbanning, en Leven en Lot, zijn magnum opus dat zich afspeelt in de Tweede Wereldoorlog. Leven en Lot is echter geenszins een gewone oorlogsroman. Het is vooral een boek over mensen: mensen in zware tijden, in oorlog, op de drempel van de gaskamers, onder de druk van het Stalin-regime. Het persoonlijke en individuele overtreft daarbij het collectieve, respectievelijk het historische.
Lees verder op Wikipedia :
Lijstjes 2021 – Deze drie boeken, bijna als een trilogie ademloos uitgelezen.
– Bij ons in Auschwitz is een aangrijpend monument. Kun je niet zonder emotie lezen en grijpt je bij de keel. Zou iedereen moeten lezen, om te begrijpen wat haat in de mens losmaakt.
– Slobodan Snajder heeft met De Reparatie Van De Wereld een klassieke, magisch-realistische familiekroniek geschreven en volgt de bizarre en grillige geschiedenis van Volksduitsers in de Balkan. Gebaseerd op het leven van zijn voorouders. Bijzondere compositieschema’s met beschrijvingen in de kantlijn.
– Leven en Lot > Lees over de lotgevallen van het boek bij Michel Krielaars:
https://www.slavischeliteratuur.nl/tslarchief/tsl73/73b.html
– In Bloedlanden – Europa tussen Hitler en Stalin (2009) van Timothy Snyder valt te lezen dat Hitler en Stalin samen goed zijn voor de moord op 15 miljoen Joden … nee … zij hebben steeds 1 Jood laten vermoorden en dat 15 miljoen keer.